Kıbrıs Kapalı Maraş Hikayesi, nerede ve nasıl gidilir?

Kıbrıs Kapalı Maraş toplumlar arasındaki gerilimleri ve siyasi çekişmeleri tüm açıklığıyla yansıtan ilgi çekici bir hikâyeye sahiptir. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'ndan bu yana sivil halka kapalı olan bölge, geçmişi olduğu gibi yansıtan bir açık hava müzesine benzer. Kapalı Maraş'ın sokaklarında sadece terk edilmiş evleri, arabaları veya dükkânları değil aynı zamanda çatışmaların harap ettiği bina duvarlarını ve yıkıntıları görebilirsiniz.

Peki, Kapalı Maraş nerede? Kapalı Maraş Kuzey Kıbrıs Türkiye Cumhuriyeti’nin doğusunda yer alır. Adanın doğusunda konumlanan Gazimağusa kentinin kıyı kesimindedir. Önceden sadece Mağusa olarak bilinen kent, 1974 yılında gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı'ndan sonra Gazi ünvanını alır ve Gazimağusa adıyla anılmaya başlanır. Yazımızda Kapalı Maraş'ın hikâyesini, bugünkü durumunu ve gelecekte onu nelerin beklediğini ele aldık.

Kapalı Maraş’ın Hikâyesi Nedir?

Kapalı Maraş berrak suyu sayesinde denizin dibini izlemeye doyamayacağınız güzel plajlarıyla bir zamanların en ilgi çekici tatil merkezlerinden biriydi. Ancak adada yaşayan Türkler ve Rumlar arasında bir türlü durulmayan sular, Maraş’ın 46 yıl boyunca "hayalet şehir" olarak anılmasına sebep oldu.

Kıbrıs Cumhuriyeti'ne Uzanan Yol

Kıbrıs tarih boyunca birçok ülke tarafından yönetilmiştir. Bu ülkelerin izlerini bölgedeki kalıntılardan anlamak mümkündür. 1571 yılında Venediklilerden alınan Kıbrıs, 1878 yılına kadar Osmanlı Devleti'nin yönetiminde kaldı. Kıbrıs'ın yönetimi 1878'de hükümranlık hakkı Osmanlı'da kalmak kaydıyla İngiltere'ye devredildi.

Ancak 1914 yılında İngiltere tek taraflı bir kararla adayı egemenliği altına aldı. Türkiye, Kıbrıs üzerindeki İngiliz egemenliğini 1923 yılında Lozan Antlaşması'yla tanıdı. Bölgenin üzerindeki İngiliz egemenliği 1959 yılına kadar devam etti. 

Kıbrıs'ta Tek Bir Yönetim: Kıbrıs Cumhuriyeti

İngiliz yönetiminden ayrılarak bağımsızlığını kazanan Kıbrıs’ta o dönemde Türkler ve Rumlar birlikte yaşamaktaydı. Bu dönemde Kıbrıs’ta tek bir yönetim öngörülüyordu. Bu çerçevede adadaki Türk ve Rum toplumlarının yanı sıra Türkiye, İngiltere ve Yunanistan arasında  imzalanan Zürih ve Ankara Anlaşmalarıyla 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Söz konusu üç ülke Kıbrıs Cumhuriyeti’nin garantörü oldu. Buna ek olarak uluslararası anlaşmalar çerçevesinde Kıbrıs Cumhuriyeti’nin anayasasında Kıbrıs Türklerine ve Rumlara eşit siyasi hak ve statü verildi.

Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının Feshi ve Kıbrıs Barış Harekâtı

Bölge halklarının anlaşmazlıkları neticesinde Kıbrıslı Rumların tek taraflı girişimlerine bağlı olarak Kıbrıs Cumhuriyeti anayasası feshedildi ve böylece Kıbrıs Cumhuriyeti 1963 yılında son buldu. 1963 ile 1974 yılları arasında Türkler ve Rumlar arasındaki çatışmalar sürdü.

15 Temmuz 1974’te gerçekleşen darbe sonrasında bölgede gerginlik tırmanışa geçti ve tüm diplomasi denemeler Yunanistan tarafından geri çevrildi. Yaşanan tüm olumsuz olaylar ve girişimler neticesinde garantör ülkelerden olan Türkiye 1974 yılında gerçekleştirdiği Kıbrıs Barış Harekâtı ile Kıbrıslı Türklerin bölgedeki can ve mal güvenliğini sağladı. Bu harekât esnasında çatışmaların arasında kalan Maraş’taki Kıbrıslı Rumlar bölgeyi terk ederek buradan göç ettiler.  

Kapalı Maraş'ın Askerî Bir Bölgeye Dönüşmesi

Kapalı Maraş Kıbrıs'ı ikiye ayıran ve Yeşil Hat olarak bilinen tampon bölgede yer alıyor. Kıbrıs Barış Harekâtı'ndan sonra Maraş aslında Kıbrıslı Türkler ile Rumlar arasındaki çözülememiş sorunların bir göstergesi oldu.

1974 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından alınan kararla bölge yerleşime ve iskâna kapatıldı. Sivil halkın girişinin de yasaklandığı Maraş, tel örgülerle çevrilerek askerî bölge ilan edildi. Bu bölgenin güvenliğiyse Türk askerleriyle Birleşmiş Milletler askerlerine bırakıldı. Bölgede Birleşmiş Milletlere ait bir binanın yanı sıra Türk askerlerine ait Orduevi kullanılarak güvenlik sağlandı.

Kapalı Maraş Nasıl Bir Yerdi?

Maraş sivil halka kapatılana kadar adanın en gözde turizm merkezlerinden biriydi. Lübnan’da devam eden savaş nedeniyle Beyrut'un önemini kaybetmesi 1969 ile 1970 yılları arasında Maraş’ın gelişmesine katkı sağladı. Bölge ünlü bir eğlence ve turizm merkezi hâline geldi.

Akdeniz'in Las Vegas'ı

Masmavi deniziyle, eğlence merkezleriyle Maraş Hollywood yıldızlarının da uğrak mekânları arasında yer alıyordu. Brigitte Bardot, Richard Burton ve Elizabeth Taylor gibi ünlü yıldızların bölgeye sık sık geldiği bilinir. Adanın en güzel plajlarının yer aldığı bölge, 1974 yılından önce Akdeniz’in Las Vegas’ı olarak anılıyordu.

Adanın en hareketli noktası olan Maraş, o dönemde farklı milletlerin bir arada yaşadığı bölgelerden biridir. 1974 yılında Kapalı Maraş’ın genel nüfusu sayısı 34.700’dür. Bu nüfusun 29.700’ü Kıbrıslı Rum, 180’i Ermeni, 30’u Maronit, 4430’u İngiliz ve 360’ı ise Kıbrıslı Türklerle birlikte diğer etnik gruplardan oluşur.

Ekonomik ve Sosyal Yaşam

Kıbrıs ve Kapalı Maraş’ın 1970’li yıllardaki ekonomik ve sosyal yapısını inceleyen kaynaklarda çok ilginç bilgilere rastlanır. Bu bilgilere göre 1974’ten hemen önce Kapalı Maraş’ın nüfusu Kıbrıs genelinin %7’sini oluşturmaktadır. Görüldüğü üzere bölge insan çeşitliliğinin yanı sıra nüfusunun fazlalığıyla da dikkat çekmektedir.

Buna ek olarak 1973 yılında Kapalı Maraş’ın genel olarak Kıbrıs’a gelen turist konaklamalarının toplamından daha fazla turist ağırladığı ve aynı zamanda Kıbrıs nüfusunun %10’unun Kapalı Maraş’taki iş imkânları doğrultusunda istihdam edildiği de bu ilginç bilgiler arasında yer alır. Peki nüfus, insan çeşitliliği, istihdam ve turizm bakımından bu kadar ilgi çekici bir yer olan Kapalı Maraş’ta o dönemde neler vardı?

Kapalı Maraş'ın Zirve Dönemi

Gecesiyle gündüzüyle capcanlı bir bölge olan Kapalı Maraş’ın büyüklüğünü o dönemde var olan ev, eğlence ve ticaret merkezlerinin sayısına bakarak anlamak mümkündür. O dönemde Kapalı Maraş’ta bulunan yapılar şöyle:

• 4649 konut,
• 24 sinema ve tiyatro salonu,
• 3 bin dükkân (ticari yapı),
• 10 bin yatak kapasiteli 45 otel ve 60 apart otel,
• 99 eğlence merkezi (restoran, kafe, bar, kabare, taverna vb.),
• 143 yönetim ofisi (idari büro),
• 21 banka şubesi,
• 380 inşaat hâlindeki bina,
• Türkçe, İngilizce ve Yunanca 8500 kitabın yer aldığı bir devlet kütüphanesi.

Kapalı Maraş Ne Zaman Açıldı?

Kapalı Maraş yaklaşık 46 yıl boyunca sivillerin giriş çıkışına, yerleşime kapalı kaldı. Bu süre boyunca bölgedeki evlere ve dükkânlara hiçbir şekilde girilmedi. Evler içlerindeki tüm eşyalarla terk edildiği hâliyle kaldı.

8 Ekim 2020 tarihli Bakanlar Kurulu kararından sonra öncelikle bölgenin bir kısmı ziyarete açıldı. 12 Temmuz 2021’deyse Kapalı Maraş’ın bir kısmı daha ziyarete açılarak sivilleştirildi. Böylece Maraş’ın toplamda %3.5’lik kısmı askerî bölge olmaktan çıkarılarak kamuya açılmış oldu. Sivilleştirilen alanlar arasında bölgenin altın kumlu plajlarının bir kısmı da yer alıyor.

Kapalı Maraş'ın Güncel Durumu

Kapalı Maraş'ta ziyarete açılan alanlarda her geçen gün restorasyon ve iyileştirme çalışmalarıyla bölge yeniden canlandırılmaya çalışılıyor. Öncelikle ziyarete açılan bölgenin üzerindeki yollar yenilendi ve bisiklet yolları yapıldı. Yine bu bölgelerde çevre ve peyzaj düzenlemeleri yapıldı.

Bunun yanı sıra Bilal Ağa Mescidi restore edilerek ibadete açıldı. Demokrasi Caddesi'nin üzerinde bulunan eski Belediye Parkı ve içindeki tesisler yenilenerek hizmete sunuldu. 

Bölgeye henüz araç girişi olmasa da bisikletle veya yürüyerek Maraş’ı keşfedebilirsiniz. Hem Kapalı Maraş’a hem plajlara giriş ücretsiz şekilde gerçekleştirilebilir. Ancak bölgedeki evlerin, otellerin ve binaların içine girmek yasaktır.

Kapalı Maraş’ta Denize Girilebiliyor mu?

Kapalı Maraş Gazimağusa’nın kıyı kesiminde bulunur. Dolayısıyla Maraş uzun sahil şeridine sahip bir bölgedir. Kapalı Maraş’ın sivilleşen alanları arasında bazı plajları da bulunur.

Maraş’ın giriş kapısının yakınında bulunan 1 numaralı plajda ve içinde bulunan 2 numaralı plajda düzenlemeler yapılarak ziyaretçilerin kullanımına sunuldu. Bu plajları kullanarak yeşilin ve mavinin buluştuğu berrak sularda denize girmenin keyfine varabilirsiniz. Dilerseniz şezlong ve şemsiye kiralayarak Akdeniz’in sıcak sularının uzun uzun tadını çıkarabilirsiniz.

Gelecek Vizyonu

Kapalı Maraş'ın açılan kısmı henüz bölgenin çok küçük bir bölümüdür. Ancak geçmişinde ada ekonomisine büyük katkı sağlayan bu bölgenin canlandırılarak yeniden ekonomiye kazandırılması yöneticilerin en temel hedefidir. 

Uzun vadede Maraş'ın ekonomiye kazandırılabilmesi için bölgedeki bazı binaların yıkılarak yeniden yapılması, bazılarınınsa onarılması hedeflenmektedir. Bu aşamalara gelinebilmesi için Taşınmaz Mal Komisyonu aracılığıyla Rum halkının bölgedeki taşınmazlarına ilişkin hususların çözüme kavuşturulması gerekiyor.   

Kapalı Maraş’a Nasıl Gidilir?

Ziyarete açılan bölge açıldığı günden itibaren turistlerin yoğun ilgisini çekiyor. Kıbrıs’ın farklı bölgelerinden Kapalı Maraş’a ulaşmak oldukça kolay.

Kıbrıs’a ulaştıktan sonra Maraş’a gitmek için ilk olarak Gazimağusa kentine doğru yola çıkmanız gerekir. Lefkoşa ve Girne’den arabayla ortalama 1 saatlik yolculukla Kapalı Maraş’a ulaşabilirsiniz. Toplu taşıma tercih edersiniz hem Lefkoşa’dan hem Girne’den Gazimağusa’ya giden otobüs seferlerini kullanabilirsiniz. Gazimağusa’ya ulaştıktan sonra kısa bir yol kat ederek Kapalı Maraş’a gidebilirsiniz.  

Kapalı Maraş’ın tamamını olmasa da bir kısmını ziyaret edebilir ve geçmişte kalmış bu bölgenin filmleri aratmayan caddelerini, yapılarını görebilirsiniz.